Co to jest skamieniałość?
Skamieniałości to szczątki zwierząt i roślin lub ślady ich działalności zachowane w skałach. Skamieniałością może być zarówno wielki szkielet dinozaura jak i malutki organizm widoczny pod mikroskopem. Większość skamieniałości to twarde części dawnych zwierząt i roślin, takie jak skorupy, kości, zęby czy drewno. Pierwotne substancje tworzące te części mogą być zachowane w nie zmienionym składzie lub też zastąpione przez rozmaite minerały. Jaja, odciski stóp, łap, odnóży i nory zwierząt też mogą ulec fosylizacji (skamienieniu). Nauka o skamieniałościach zwana paleontologią, uczy nas, że życie na Ziemi rozpoczęło się przynajmniej 3 800 000 000 lat temu.
Proces przechodzenia żywego organizmu w skamieniałość, zwany fosylizacją, może trwać miliony lat. Zaraz po śmierci organizmu zaczyna się jego rozkład. Muszle, kości i zęby zwierząt albo drewno roślin są bardziej trwałe niż części miękkie, lecz często są roznoszone przez zwierzęta, wiatr lub płynącą wodę. Warunkiem utworzenia skamieniałości jest szybkie zagrzebanie szczątków, zanim nie zostaną całkowicie zniszczone. Najczęściej ma to miejsce w osadach przynoszonych przez wodę. Niektóre skamieniałości po pewnym czasie rozpuszczają się, inne zmieniają chemicznie lub są deformowane przez wysoką temperaturę i ciśnienie; niewiele ma szansę przetrwać.
Jakość zapisu paleontologicznego.
Mimo tego, iż większość skał osadowych zawiera liczne skamieniałości zwierzęce i roślinne, wiadomo, że nigdy nie poznamy pełnego składu gatunkowego z minionych epok geologicznych. Organizmy rzadkie i nie posiadające twardego szkieletu mają nikłe szanse na zachowanie się w stanie kopalnym. Twardy szkielet też nie gwarantuje przetrwania do czasów współczesnych. Zaraz po śmierci organizmu może dojść do rozdrobnienia szkieletu przez padlinożerców. Może on ulec zniszczeniu i rozwleczeniu w transporcie, jeszcze przed przykryciem osadem. Nawet po pogrzebaniu w osadzie na szkielet "czyhają" procesy geologiczne: diageneza, metamorfizm, wietrzenie. Część skał zawierających skamieniałości może zostać głęboko pogrzebana i nigdy nie ujrzeć światła dziennego. Specyfika powstawania skamieniałości, a głównie konieczność szybkiego przykrycia osadem, powoduje, iż w osadach morskich prawdopodobieństwo znalezienia organizmu morskiego jest znacznie większe, niż zwierząt lub roślin w osadach lądowych.
Części twarde.
W stanie kopalnym najłatwiej zachowują się części twarde organizmów, są to najczęściej zęby i kości kręgowców oraz szkielety większości bezkręgowców. Niektóre bezkręgowce posiadają szkielet wewnętrzny, otoczony z zewnątrz miękką tkanką. Mają go np. pokrewne rozgwiazdom liliowce. Inne bezkręgowce mają zewnętrzny pancerz ochronny. Najpopularniejsze z nich to małże i ślimaki, które chowają swoje ciała wewnątrz szkieletów, zwanych popularnie muszlami.
Warunkiem zachowania się części miękkich zwierząt jest brak tlenu. Organizmy zaraz po śmierci muszą zostać pokryte bardzo drobnoziarnistym osadem, o małej przepuszczalności. Obecność w osadzie oleistej substancji organicznej zwiększa jeszcze potencjał fosylizacyjny. Powstałe beztlenowe warunki powodują zatrzymanie procesów gnilnych i rozkładu tkanek organicznych.
Ośródki i odciski.
Przesączająca się przez skały lub osady woda rozpuszcza czasem skamieniałe szkielety, pozostawiając w skale pustkę. Może ona zostać wypełniona osadem, co prowadzi do powstania odlewu. Inną formą skamieniałości są tzw. ośródki - mające postać odlewu przestrzeni zamkniętej między twardymi częściami organizmów (np. wnętrze muszli), powstają w wyniku wypełnienia pustej przestrzeni osadem.
